Do poczytania

Metodologia nauczania

autor: William Bodiford
Associate Professor
Department of East Asian Languages
UCLA
Menkyo kaiden Kashima-Shinryu
tlumaczyl: Szczepan Janczuk

Tradycyjne japonskie SW(np. Kashima-Shinryu) poczawszy od sredniowiecza rozwinely szczególna metodologie nauczania która nie jest latwo przedstawic dla nie-cwiczacych. Nawet proste mechaniczne czynnosci jak gotowanie czy stolarstwo sa trudne do wyjasnienia wylacznie slowami. Ksiazki kucharskie czy instrukcje obslugi zakladaja ze ich czytelnicy posiadaja juz wiedze o mierzeniu, materialach, narzedzia, i techniki. Nawet z posiadajacymi najwieksza wiedze czytelnikami i najlepiej napisanymi wskazówkami, rezultaty uwienczone sukcesem wymagaja wielokrotnego ponawiania prób i bledów. Bugei sa nieskonczenie bardziej skomplikowane, zawierajac nie tylko wiedze o mierzeniu, materialach, narzedzia, i techniki ale równiez interakcje z innymi ludzmi(czesto niewspólpracujacymi i z niedajacymi sie przewidziec reakcjami) jak równiez aspekty srodowiskowe, psychologiczne i psychofizyczne. Tak wiec wymykaja sie one naszym najelokwentniejszym próbom opisów slownych. To samo moze byc powiedziane o technikach w najnowoczesniejszych SW i sportach. Kazdy z czytajacych juz zna waznosc bezposredniego osobistego przekazu aby móc przyswoic sobie te dazenia. To nie jest nic nowego. Mimo wszystko temu punktowi nalezy sie wieksza uwaga, poniewaz na pedagogiczne metody zwykle uzywane do nauczania tradycyjnych SW (koryu) prawdopodobnie nie wplynely zbytnio nowoczesne teorie edukacyjne które formuja nowoczesne SW oraz sporty. Piszac "nowoczesne teorie edukacyjne" odnosze sie do pedagogiki rozwinietej w XIX wieku w Europie która podkresla z jednej strony kreatywny rozwój swojego ciala i ducha, oraz z drugiej strony prezentacje w lekcji formacie krok po kroku zwykle zawierajacym: (a) proste definicje, (b) generalne zasady wyplywajace z tych definicji, (c) systematyzacje stopni bazujacych na danych, zgodnych z tymi glównymi zasadami (d) metodyczne zastosowanie w praktyce. Jestesmy tak przyzwyczajeni podchodzic do tematu w ten sposób, ze mozemy latwo przeoczyc inne metody, nawet gdy sa one na nas stosowane. Tradycyjne SW zwykle uczy sie poprzez ciagle powtarzanie kata przez dwie osoby, w których aktywna osoba (shitachi / shite) w podporzadkowanej roli studenta powinna pokonac i opanowac osobe atakujaca (uchitachi / ukete) w nadrzednej roli nauczyciela. Elementy techniczne (ruchy, relacje, momenty, etc) tych kata sa opisane przy pomocy zasobnego i bogatego slownictwa w wyspecjalizowanym zargonie (zawierajace takie slowa jak "aiki") W tradycyjnych SW(w przeciwienstwie do nowoczesnych opisów) prawie wszystkie te okreslenia sa niezdefiniowane. Lub, jesli nawet zdefiniowane, to definicje sa bardzo swobodne, i niedokonczone.

Sa one zawsze niekompletne. Podstawowe generyczne znaczenie nie jest nigdy znaczeniem realnym. W miare jak kontekst zmienia sie, te okreslenia wydaja sie nabierac nowych lub nawet przeciwnych znaczen. W miare jak studentci wglebiaja sie w kata, czesto odkrywaja oni ze slowa poczatkowo rozumiane w sensie statycznym jako opis ich(studentów) wlasnej sytuacji w odosobnieniu, w rzeczywistosci opisuja dynamiczne relacje zawierajace wielokrotne czynniki(oraz ludzi). To co bylo rozumiane jako rzeczownik moze byc równiez uzyte jako nieprzechodni czasownik do opisu czegos wykonanego lub dokonanego w pewien sposób ; lub jako przechodni czasownik do opisu tego co zostalo wykonane na kims innym. Czesto okreslenia te nabywaja psychologicznych warstw znaczenia w miare jak staje sie jasne ze dokonanie tych akcji (lub zrealizowanie tych relacji) wymaga specyficznych rodzajów swiadomosci, przejzystosci, zintegrowania i sily woli. Podobnie okreslenie moze nabrac abstrakcyjnych niuansów tak jak sposoby akcji moga implikowac pewnych etycznych pogladów lub wymagaja szczególnych form duchowego treningu. Niebaczac na dodawanie tych dodatkowych warstw znaczen, okreslenia te nigdy nie traca swych fundamentalnych referencji: fizycznych technicznych umiejetnosci ucielesnionych w konkretnych formach kata. Dla kogos calkowicie wtajemniczonego w caly system treningowy kata, slownictwo jest proste, bezposrednie i oczywiste. Dla niewtajemniczonego, zargon wydaje sie beznadziejnie mglisty i abstrakcyjny(a w piórze zbyt wielu popularnych autorów, opisy dzwiecza nawet mistyka) Studenci typowo ucza sie kata i slownictwa w procesie który wyglada mniej wiecej tak: W powtórzeniu za powtórzeniem student zawsze cwiczy(oddzialywuje wzajemnie) z nauczycielem, synchronizujac z technika nauczyciela az do przejecia kontroli na sytuacja i pokonania nauczyciela. Podczas tego procesu kata staje sie coraz bardziej elastyczne. Tempo moze byc przyspieszane lub spowalniane. Elementy wprowadzone w poprzednich kata, moga nagle(bez ostrzezenia) byc wplecione w srodek obecnego kata. Sekwencja ruchów moze byc odwrócona. Zamiast przesuwac sie w prawo, nauczyciel moze pójsc w lewo. W skrócie, kata staje sie dynamiczne, ciagle zmieniajace sie i ciagle evolujace : szybciej, wolniej, do tylu, do przodu, lewa, prawa, nisko, wysoko, na zewnatrz, do wewnatrz.

Kazdy mozliwy wariant jest eksplorowany w pól-kontrolowanym procesie dawania-i-brania. Poprzez to wszystko student uczy sie jak sie zaadoptowac, zsynchronizowac z jakimkolwiek ruchem nauczyciela, aby go skontrolowac i pokonac. Czasami jednak, cos innego sie zdarza. Nauczyciel --- dokladnie w momencie kiedy student zaczyna kontrolowac sytuacje --- zneutralizuje sile studenta i odwracajac sytuacje, pokona studenta. Bez watpienia, kilka pierwszych razy kiedy to sie stanie, studenci zostaja kompletnie zaskoczeni, sa zlapani bo maja otwarta wlasna garde. Nie beda rozumieli co sie dzieje. Nawet jesli nauczyciel powie:"W porzadku, zrobie to jeszcze raz. Atakuj mnie!" Studenci nie beda w stanie spostrzec jak nauczyciel neutralizuje ich sile. W tym momencie nie ma sensu ich próbowac uczyc. W najlepszym wypadku nauczyciel moze miec nadzieje ze, skonfrontowani z tajemnica której nie moga zrozumiec, beda mocniej zmotywowani, skoncentrowani, i beda bardziej wysilali wlasna swiadomosc. W miare jak mozliwosci spostrzegania studentów staja sie lepsze, wczesniej czy pózniej studenci beda w stanie dostrzec technike neutralizacyjna zastosowana przez nauczyciela. W momencie kiedy to sie stanie, student jest gotowy do uczenia sie. W miare jak studenci ucza sie jak spostrzegac i odrózniac co nauczyciel stosuje na nich, moga stopniowo imitowac nauczyciela i opanowywac te same techniki. Opanowanie tego rodzaju technik, nie jest tym samym co uczenie sie nowych kata. Kazde kata zawiera serie procedur i technik. Poza tymi zewnetrznymi technikami, istnieja podstawowe zasady niejako ozywiajace te techniki(dajace im wiecej mocy) Mistrzowskie opanowanie tych nalezacych do drugiego poziomu, subtelnych wewnetrznych technik wymaga nauczenia sie jak zastosowac je nie tylko w danym momencie danego kata, ale jak zastosowac je w kazdym momencie we wszystkich kata. W miare jak studenci ucza sie jak ozywiac i kontrolowac te podstawowe elementy, w przykladowo technikach miecza, musza oni nauczyc sie jak rozwinac te same umiejetnosci w innych kontekstach: w technikach z dzida, naginata, w technikach jujutsu etc. Czesto proces w którym probuje sie rozwinac te same umiejetnosci z innym systemem broni odkrywa poprzednio niedostrzegane oblicza danej techniki. Kiedy to sie staje, studenci powinni zaczac odkrywac powiazania pomiedzy systemami (cialo - umysl - oponent; krotka bron - cialo - umysl - oponent; sredniej dlugosci bron - cialo - umysl - oponent; dluga bron cialo - umysl - oponent;) cala strukture zasad podstawowych która laczy wszystkie systemy w jedna zintegrowana calosc.

Nie wystarczy zaledwie nauczyc sie jak wykrywac i zapobiegac neutralizacjom ze strony nauczyciela studentom --- oraz jak stosowac te same rodzaje neutralizacji w stosunku do nauczyciela. Z kazdym nowym przelomem, z kazdym nowym poziomem umiejetnosci osiagnietym przez studenta, nauczyciel musi podnosic poprzeczke. I znowu, dokladnie w momencie kiedy student ma zamiar uzyc nowo rozwiniety poziom umiejetnosci aby sobie zapewnic kontrole sytuacji, nauczyciel zneuralizuje sile studenta i go pokona. W ten sposób, proces nauczania zaczyna sie od nowa. Na kazdy nowy rodzaj umiejetnosci istnieje zawsze sposób aby pójsc dalej, i go zneutralizowac. Studenci ucza sie kolejne warstwy kata. I , w tych kata, ucza sie kolejne warstwy umiejetnosci drugiego poziomu, przez co gleboko zmienia sie poczatkowe znaczenia(np. ograniczenia) kata. W miare jak stosuja oni drugi poziom umiejetnosci do coraz to szerszego wahlarzu sytuacji i systemów broni, odkrywaja oni warianty za wariantami. W ten sposób kazda techniczna umiejetnosc nabiera wielokrotnego znaczenia i kazde znaczenie zaczyna odzwierciedlac wszystkie inne umiejetnosci techniczne. Te wielo-znaczeniowe wzajemne odzwierciedlanie stanowi fundamentalne zasady które rzadza dana tradycja(stylem SW) i jej nauczaniem. Jako rezultat tego podejscia do treningu, nie jest czyms niezwyklym slyszec studentow mówiacych; "znowu, po raz pierwszy nauczylem sie tej a tej techniki/zasady"Innymi slowy, za kazdym razem ucza sie oni czegos kompletnie nowego, ale za kazdym razem to co sie ucza, to jest zaledwie przedluzenie tej samej rzeczy która juz znaja. Podczas tego procesu studenci nie moga byc uczeni. Musza oni sami dojsc do tego, sami sie nauczyc. Nauczyciel nie moze zrobic nic ponad to, ze ustawia studentów w sytuacji, która pozwala im odkryc nowa wiedze. Wyjasnienia slowne, precyzyjne definicje(etc...) tylko przeszkadzaja studentom w ich wysilku odkrywania rzeczy po swojemu. To wlasnie poprzez ten wysilek moga oni nauczyc sie czegos. Ucza sie oni przy pomocy ich ciala, ich miesni, ich sciegien, i ich kosci. Ucza sie poprzez badania i poszukiwanie poprzednio niedostrzezonych (których nie podejrzewali nawet ze moga istniec) uktytych zakamarków kata za pomoca powtarzania za powtarzaniem. Powyzszy opis preprezentuje moja slaba próbe wyjasnienia dlaczego slowa nie moga oddac wlasciwosci czy umiejetnosci rozwiniete przez reiki -no-ho lub jego relacje do kenjutsu, jujutsu i innej zawartosci curriculums w tredycyjnych SW a w szczególnosci Kashima-Shinryu. To jest wlasnie temat, z którym studenci Kashima-Shinryu(równiez ja) zmagamy sie kazdego dnia. Uczenie sie nigdy sie snie konczy. Rozgalezienie reiki-no-ho(lub kazdej innej techniki) nigdy nie jest wyczerpane. Próbowac powiedziec ze to jest "to"czy "tamto"wysyla dokladnie bledna wiadomosc do studentów; zamiast tego, powinni oni zdac sobie sprawe, ze nigdy nie ma "wlasnie to"nie mozna nigdy kategorycznie powiedziec ze "tak nie jest" Ale to nie moze byc równiez cokolwiek lub wszystko jedno jak. Kazdy musi nauczyc sie jak rozwinac precyzyjne umiejetnosci które polacza przepasc pomiedzy "tym"i "tamtym"